“EEN SNELLERE OPNAME” IS BETER?
Farmacokinetiek en metabolieten – waarom ‘onzichtbare’ stoffen toch werken
Een discussiestuk

 

Inleiding
Bij plantaardige bioactieve stoffen, zoals resveratrol, curcumine en quercetine, lijkt de opname extreem laag: de vrije, ongebonden vorm, is nauwelijks detecteerbaar in het bloed. Dit leidt soms tot scepsis over de werkzaamheid. Toch tonen klinische studies duidelijke effecten aan. De verklaring ligt in de farmacokinetiek – de weg die de stof in het lichaam aflegt – en vooral in de metabolieten, de omzettingsproducten, die vaak veel actiever zijn dan de oorspronkelijke stof 17.
In dit artikel wordt uiteengezet dat de verklaring, van deze schijnbare “paradox”, ligt in de farmacokinetiek – de weg die de stof in het lichaam aflegt – en vooral in de metabolieten, de omzettingsproducten, die vaak veel actiever zijn dan de oorspronkelijke stof 17.


1. De vier fasen van farmacokinetiek
Elke bioactieve stof doorloopt vier hoofdfasen na inname:

  1. Absorptie: opname via het maagdarmkanaal
  2. Distributie: transport door het bloed naar weefsels
  3. Metabolisme: omzetting door enzymen (zoals UGT en SULT) in de wand van de darm en de lever, met een belangrijke rol voor de darmflora 18
  4. Excretie: uitscheiding via gal, urine of adem.

De biologische activiteit komt vaak vooral uit fase 3, wanneer conjugaten en gereduceerde metabolieten ontstaan. Deze circuleren, kunnen lokaal weer worden teruggezet in hun actieve vorm 19 en dragen zo bij aan het effect.

 

2. De hype van opname-claims
De laatste jaren verschenen er steeds meer nieuwe ‘innovatieve’ formuleringen, zoals liposomen, micellen en/of Nano-deeltjes. Deze formuleringen verbeteren de opname van stoffen via fysische of biologische routes met als doel de bloedspiegels van de oorspronkelijke stoffen te verhogen. Dit lijkt aantrekkelijk, maar levert niet altijd meer effectiviteit op en kan zelfs averechts werken en nadelige gevolgen hebben.

Ook piperine, het scherpe bestanddeel uit zwarte peper, staat bekend als een stof die de biologische beschikbaarheid kan verhogen. Piperine verhoogt de biologische beschikbaar-heid echter via een biochemische route: door remming van belangrijke afbraakenzymen in de darm en de lever (zoals UGT en CYP3A4), worden stoffen zoals o.a. curcumine en resvera-trol minder snel gemetaboliseerd, waardoor hun de concentratie in het bloed stijgt.

 

Op het eerste gezicht lijkt het bovenstaande gunstig: een hogere plasmaconcentratie wordt vaak gelijkgesteld aan een krachtiger effect. Maar dit is niet altijd zo eenvoudig. Veel plantaardige stoffen ontlenen hun werkzaamheid niet alleen aan het oorspronkelijke molecuul, maar juist aan de metabolieten die in het lichaam ontstaan. Door het metabolisme te omzeilen of te vertragen, kan die omzetting tot metabolieten verminderen, waardoor de balans tussen verschillende werkzame vormen verandert. Het is daarom belangrijk om “betere opname” niet automatisch gelijk te stellen aan “betere werking”. Het uiteindelijke effect hangt af van welke vormen – de oorspronkelijke stof of de metabolieten – biologisch het meest actief zijn.

 

3. Waarom een hogere opname soms juist averechts werkt
De nieuwe formuleringen verhogen weliswaar vaak de bloedspiegel van de oorspronkelijke stof, maar het is niet duidelijk of dit ook echt leidt tot meer van de actieve metabolieten. Door het natuurlijke metabolisme deels te omzeilen of te vertragen is het mogelijk dat er juist minder van de werkzame afbraakproducten gevormd kunnen worden en/of dat er andere ongewenste effecten optreden.

  • Minder actieve metabolieten:
    Micellen-, liposomale- of Nano-formuleringen omzeilen soms het darmmetabolisme of de eerste leverpassage, waardoor de natuurlijke vorming van krachtige metabolie-ten (zoals o.a. tetrahydrocurcumine (THC) of resveratrolglucuroniden1) wordt geremd 7,10. Dit kan betekenen dat, ondanks een hogere bloedspiegel van de oorspron-kelijke stof, het netto-effect niet toeneemt of zelfs afneemt.
  • Verstoorde distributie:
    Moederstoffen en metabolieten hebben verschillende oplosbaarheid en affiniteit voor weefsels. Door de farmacokinetiek kunstmatig te veranderen kan een stof zich op andere plekken ophopen, met onvoorspelbare of verminderde werking 2,9,11.
  • Onvoldoende veiligheidsdata:
    Hoge concentraties van de oorspronkelijke stof beïnvloeden enzymen (o.a. CYP450) en verhogen het risico op interacties. Resveratrol en curcumine zijn beide bekend om hun invloed op het metabolisme van medicijnen, hetgeen bij de hoge doseringen van innovatieve formuleringen tot problemen kan leiden 3.
  • Enzymremming is niet selectief:
    Dezelfde enzymen breken normaal ook ongewenste of toxische stoffen af, evenals medicijnen. Het blokkeren van deze routes kan dus leiden tot interacties of ongewenste ophoping van andere verbindingen.

Meer opname is dus niet automatisch een synoniem voor meer effectiviteit, tenzij klinisch is bewezen dat de gezondheidsuitkomsten verbeteren.

 

Meer opname ≠ automatisch een betere werking

O Nieuwe formuleringen verhogen de bloedspiegel, maar niet altijd het netto-effect
O De oorspronkelijke stof en de metabolieten ervan hebben verschillende eigenschappen

O Enzymremming kan leiden tot onvoorspelbare interacties
O De vorming van metabolieten is vaak cruciaal voor de werkzaamheid

 

4. Resveratrol – metabolieten in de hoofdrol
Resveratrol, uit druiven, pinda’s en sommige bessen, is berucht om de lage biologische beschikbaarheid. Vrij resveratrol is nauwelijks meetbaar in het plasma. De verklaring ligt in zoals al benoemd in de farmacokinetiek:

  • Bij opname in de dunne darm wordt resveratrol namelijk vrijwel direct omgezet in twee verschillende metabolieten. UDP-glucuronosyltransferases en Sulfotransferase
    (UGT- en SULT-enzymen) conjugeren resveratrol tot respectievelijk glucuronide- en sulfaatconjugaten 1. De lever voegt soms extra conjugaten toe, maar het meeste komt al ‘bewerkt’ in het bloed en bereikt via de circulatie de weefsels (lever, hart, nier) 7.
  • In de weefsels worden deze conjugaten m.b.v. enzymen (zoals β-glucuronidase) deels weer omgezet in vrij resveratrol, zodat deze bioactieve stof ook lokaal aanwezig is.
  • Een groot deel van de conjugaten wordt via de gal uitgescheiden in de dunne darm (enterohepatische kringloop) en komt daar in contact met de darmflora. Bepaalde bacteriën in de flora kunnen enzymen, zoals β-glucuronidase en sulfatase produce-ren, die de conjugaten kunnen de-conjugeren, waardoor er opnieuw vrij, bioactieve resveratrol ontstaat. Deze stof wordt opnieuw opgenomen via de darmwand en, net als bij de eerste passage, vrijwel direct weer geconjugeerd door dezelfde enzymen (UGT, SULT) 8,9. De hoeveelheid écht vrije resveratrol in het bloed blijft dus zeer laag. Desondanks verlengt de enterohepatische kringloop de aanwezigheid van deze stof in het lichaam (tweede plasmatische piek) 9 en kunnen bacteriële metabolieten, zoals DHR en LUN bijdragen aan de ontstekingsremmende en anti-oxidatieve effecten 8.

De enterohepatische kringloop en de darmflora hebben beide dus een zeer nuttige functie. Zij zorgen ervoor dat de stof en de metabolieten daarvan langer in het lichaam aanwezig zijn.

  • Conjugaten:

Onderzoek toont, in humane studies (doses van 150–500 mg/dag), aan dat deze metabolieten ontstekingsremmend (via anti-inflammatoire routes, zoals NF-κB-inhibitie) en anti-oxidatief werken 4 en bijdragen aan verbeteringen in de gevoeligheid voor insuli-ne en de gezondheid van het endotheel

  • Vrij resveratrol:
    Vanuit de lokale omzetting (de-conjugatie) in de weefsels m.b.v. enzymen, zoals β-glucuronidase.

 

5. Curcumine – tetrahydrocurcumine als krachtigste speler
Curcumine, uit kurkuma, heeft een vergelijkbaar patroon. Het wordt in het lichaam snel ge-reduceerd tot dihydrocurcumine (DHC) en vooral tetrahydrocurcumine (THC) en geconju-geerd tot glucuronidenconjugaten en sulfaatconjugaten 5. THC vertoont in dier- en celstudies een sterkere anti-oxidatieve en ontstekingsremmende werking dan curcumine zelf, onder andere door het moduleren van cytokines (IL-6,
TNF-α) en het wegvangen van vrije radicalen 5,11. Ook hier speelt de enterohepatische kringloop een rol en verlengt de aanwezigheid van de metabolieten (halfwaardetijd THC: 6-7 uur) 10,12.
Wanneer deze conjugaten via de gal in dunne belanden spelen de darmbacteriën wederom een cruciale rol: zij kunnen ook hier de verbindingen van de conjugaten verbreken, waardoor de bioactieve vormen van curcumine opnieuw beschikbaar komen 12. Ook deze stoffen en daarmee ook de metabolieten blijven langer aanwezig, waardoor hun effecten op weefsels (met name lever en darmen) versterkt worden 5. Het is nog onduidelijk of liposomale curcumine deze processen ondersteunt of omzeilt – iets wat toekomstige studies moet ophelderen.

 

6. Quercetine – conjugaten als stille werkers
Quercetine, een flavonoïde uit uien, appels en thee, wordt vrijwel volledig omgezet in glucuronide- en sulfaatconjugaten 6. Maar liefst 93% van dit metabolisme vindt al plaats in de darm en maar 3% in de lever 13. Hoewel deze geconjungeerde vormen zwakker lijken, kunnen ze in het endotheel en via microbiële enzymen worden omgezet naar vrij quercetine 16, dat lokaal anti-oxidatief en ontstekingsremmend werkt. De circulerende glucuroniden en sulfaten worden via gal uitgescheiden, door de darmflora deels weer omgezet naar vrije quercetine 16. Daarnaast zijn glucuroniden in de darmvloeistof direct meetbaar na inname, wat intraluminale omzetting aantoont 14. Verschillende formuleringen kunnen het type en de hoeveelheid metabolieten beïnvloeden, zonder dat dit direct de vrije plasmawaarde verhoogt 15. Klinische studies tonen, bij doses van 500–1.000 mg/dag, ondanks lage vrije spiegels quercetine in het plasma, verbeteringen aan in de functie van het endotheel en de vaten (zoals verminderde stijfheid) 6. Deze effecten zijn te danken aan de gecombineerde werking van circulerende metabolieten en de tijdelijke vorming van aglyconen in de weefsels 6.

 

7. Wanneer is een verbeterde opname wel mogelijk zinvol?
Een hogere opname is alleen wellicht waardevol wanneer:
1. De oorspronkelijke stof zelf de actieve vorm is én dit klinisch is bewezen (bijvoorbeeld bij
    sommige polyfenolen in geneesmiddelen).
2. Er sterke klinische studies zijn, die aantonen dat een opname bevorderende technologie
    leidt tot betere gezondheidsuitkomsten (en niet alleen hogere bloedspiegels).
3. De veiligheid en interacties voldoende zijn onderzocht, zeker bij langdurig gebruik.


8. Conclusie
Het gaat er uiteindelijk niet om wat er in het bloed komt, maar om wat het lichaam ermee doet. Metabolieten zijn vaak de sleutel tot het werkelijke effect 17,19. Een hogere opname van de oorspronkelijke stof is slechts nuttig en gewenst als dit leidt tot aantoonbaar betere resultaten, zonder het natuurlijke metabolisme te verstoren.

 

Referenties
1.   Walle T et al. Rapid metabolism of resveratrol in humans. Nat Rev, 2023.
2.   Schueller E et al. Conjugated metabolites: biological roles. Sci Direct, 2022.
3.   Dudhatra GB et al. Bio-enhancers and CYP interactions. Curr Drug Metab, 2021.
4.   Smoliga JM et al. Resveratrol and metabolic health markers. Nutrients, 2022.
5.   Marczylo TH et al. Tetrahydrocurcumine as active metabolite. Antioxidants, 2023.
6.   Egert S et al. Quercetine conjugates and vascular effects. Br J Nutr, 2021.
7.   Marier JF et al. Tissue distribution and enterohepatic recirculation of resveratrol in rats.
      Pharmacol Exp Ther, 2002.

8.   Gao B et al. Dihydroresveratrol and lunularin as bioactive gut metabolites of resveratrol. Front Nutr, 2022.
9.   Cerqueira MT et al. Kinetics and tissue uptake of resveratrol and metabolites in vivo. Nutrients, 2025.
10. Antony B et al. Pharmacokinetics of curcumin and tetrahydrocurcumin in humans. Clin
      Pharmacol Drug Dev, 2015.

11. Greenwood DC. Bioavailability challenges and solutions for curcumin formulations.  
      Complement Ther Med, 2020.

12. PMC8245892. Human pharmacokinetics of curcumin: metabolite tracking and
      enterohepatic cycling. Pharmaceutics, 2022.

13. Chen X et al. Pharmacokinetics and modeling of quercetin and metabolites in rats. Drug
      Metab Dispos, 2005.

14. Chalet A et al. Luminal formation of quercetin glucuronides in humans. Am J Clin Nutr, 2019.
15. Pawlowski R et al. Comparative bioavailability and metabolite profiles of quercetin formulations.
      Phytother Res, 2023.

16. Diaz-Rosales P et al. Microbiota and enzymatic pathways in flavonoid metabolism. Molecules, 2022.
17. Del Rio D et al. Bioactivity of polyphenol metabolites in human health. Crit Rev Food Sci Nutr, 2024.
18. Sci Direct Review. Route-dependent metabolism of plant polyphenols. Food Chem, 2022.
19. MDPI Review. Metabolite-driven effects of flavonoids on organs and circulation. |. Molecules, 2023.

Afbeelding van FARMACOKINETIEK EN METABOLIETEN