Lactobacillus acidophilus & Bifidobacterium: Therapeutisch potentieel in de praktijk
Wat zijn het?
Lactobacillus acidophilus en Bifidobacterium zijn levende bacteriesoorten of micro-organismen die in de darmen worden aangetroffen en waarvan men aanneemt dat ze gunstig zijn voor de menselijke gezondheid. Deze groep ‘gunstige’ bacteriën staan bekend als probiotica en dragen bij aan een gezond microbioom. Het microbioom verwijst naar de balans van verschillende soorten bacteriën in de darmen. Een gezond microbioom bevat veel van deze gunstige bacteriestammen. Van een gezond microbioom wordt aangenomen dat het een positieve invloed heeft op vele aspecten van de menselijke gezondheid, waaronder de spijsvertering, geestelijke gezondheid en immuniteit.
Probiotica zijn aanwezig in bepaalde gefermenteerde voedingsmiddelen zoals yoghurt, kimchi (gefermenteerde en gekruide groenten), kombucha (gefermenteerde thee), zuurkool (gefermenteerde kool), kefir (gefermenteerde melk of water), tempeh en miso (gefermenteerde soja). Probiotica kunnen ook als voedingssupplement worden ingenomen. Ondanks alle commerciële promotie van verschillende soorten probiotica, zijn er maar weinig zo goed onderzocht als Lactobacillus acidophilus en Bifidobacterium. Om die reden worden deze 2 veel toegepast in de praktijk. Hier is een korte samenvatting van het klinische onderzoek en de meest voorkomende klinische toepassingen.
Veel voorkomende klinische toepassingen
De brede gezondheidseffecten van Lactobacillus acidophilus en Bifidobacterium zijn te wijten aan de volgende werkingsmechanismen:
De epitheliale barrière is een afweermechanisme dat zorgt voor behoud van de integriteit van de darmen en be-schermt hierdoor de rest van het lichaam tegen bacteriën, voedselantigenen en andere potentieel giftige stoffen die in de bloedbaan terechtkomen en een ontstekingsreactie veroorzaken. Consumptie van niet-pathogene
(= gunstige) bacteriën kan bijdragen aan de darmbarrièrefunctie. Probiotische bacteriën zijn uitgebreid bestudeerd op hun betrokkenheid bij het in stand houden van deze barrière. Het is nog niet helemaal duidelijk hoe probiotica dit bereiken, maar met name met lactobacillus blijkt men positieve resultaten te boeken.
Om de gastheer te laten profiteren van probiotica is adhesie aan het darmslijmvlies essentieel. Deze adhesie maakt modulatie van het immuunsysteem en antagonisme tegen pathogenen mogelijk. In onderzoek is aange-toond dat verschillende stammen van Lactobacillus acidophilus en Bifidobacterium deze adhesie-eigenschappen hebben.
Probiotica veroorzaken veranderingen in de mucines van de darm, waardoor pathogenen niet kunnen binden aan de darmbarrière. Deze gunstige bacteriën worden afgebroken tot antimicrobiële peptiden, die de gastheer anti-pathogene eigenschappen verlenen wanneer deze wordt aangevallen door pathogenen.
Studies tonen aan dat probiotica, met name Lactobacillen en Bifidobacterium, pathogene micro-organismen op verschillende manieren kunnen verdringen en uitsluiten:
• via het creëren van een vijandige micro-ecologie
• via eliminatie van beschikbare bacteriële receptorplaatsen
• via productie en afscheiding van antimicrobiële stoffen
• via concurrerende uitputting van essentiële voedingsstoffen
Probiotica zijn betrokken bij de productie van verschillende antimicrobiële stoffen, waaron-der organische zuren. Bacteriocines, gezondheidsbevorderende vetzuren en gedeconjugeerde galzuren werken allemaal, op hun eigen unieke manier, om ziekteverwekkers te elimineren. Organische zuren, zoals azijnzuur en melkzuur komen de pathogene cel binnen en veran-deren de pH-waarde zodat deze niet meer kan overleven. Bacteriocines vernietigen pathogenen door poriënvorming en/of door de binding van pathogenen aan de celwand te remmen. Van bepaalde stammen van intestinale Bifidobacterium en lactobacillen is aangetoond dat ze geconjugeerd linolzuur (CLA) produceren, dit is een gezondheidsbevorderend vetzuur waarvan is vastgesteld dat het anti-carcinogene en anti-obesitas eigenschappen heeft. Gedeconjugeerde galzuren zijn derivaten van galzouten. Zij vertonen, in vergelijking met galzouten die door het gastheerorganisme worden gesynthetiseerd, een sterkere antimicrobiële activiteit.
Probiotica zijn goed onderzocht vanwege hun immuunmodulerende eigenschappen. Ze kunnen zowel het aange-boren als het adaptieve immuunsysteem beïnvloeden en darmontsteking downreguleren (Bermudez-Brito et al, 2012). Ongeveer 80% van de cellen van het menselijke immuunsysteem bevindt zich in het maagdarmkanaal, daarom is een gezond microbioom essentieel om een sterke immuniteit te behouden (Furness et al, 1999).
Typische klinische toepassingen voor Lactobacillus acidophilus en Bifidobacterium
Diarree
In onderzoek is aangetoond dat Lactobacillus de ernst van diarree kan voorkomen of verminderen. Antibiotica-gerelateerde diarree komt vaak voor omdat deze medicatie een onbalans in de darmbacteriën veroorzaakt en veel van de gunstige bacteriën in het maagdarmkanaal vernietigt. Probiotica helpen het microbioom weer in evenwicht te brengen en gunstige bacteriën aan te vullen, waardoor de symptomen worden verminderd. In een studie uitgevoerd door Hempel et al (2012) bleken probiotica de aan antibiotica gerelateerde diarree met 42% te verminderen. Maar probiotica blijken ook met succes de symptomen van andere soorten diarree te verminderen, waaronder infectieuze diarree en reizigersdiarree. Een groot overzicht van 35 studies wees uit dat bepaal-de soorten probiotica de duur van infectieuze diarree met gemiddeld 25 uur kunnen verminderen (Allen et al, 2010). Sazawal et al. (2006) ontdekten dat probiotica het risico op reizigersdiarree met 8% verminderden en het risico op diarree door andere oorzaken verlaagden bij kinderen met 57% en bij volwassenen met 26%.
Spijsverteringsstoornissen
Probiotica bleken ook te helpen bij het verbeteren of voorkomen van aanvallen van andere spijsverteringsstoor-nissen, waaronder IBS, Crohn, colitis ulcerosa, H-pylori en infectie van het spijsverteringskanaal veroorzaaktdoor Clostridium difficile (Verna, 2010; Hungin et al, 2018). Er is nu echter verder onderzoek nodig om te bepalen welke speci-fieke stammen het meest geschikt zijn voor het ondersteunen van patiënten met colitis ulcerosa, Crohn en recidief van pouchitis (een complicatie van een operatie om colitis ulcerosa te behandelen).
Geestelijke gezondheid
Er zijn een groeiend aantal studies die de menselijke gastro-intestinale gezondheid koppelen aan geestelijke ge-zondheid (Steenbergen et al, 2015). In een overzicht van 15 humane studies vonden Wang et al (2016) dat sup-pletie met Bifidobacterium- en Lactobacillus-stammen gedurende 1 tot 2 maanden angst, depressie, autisme, obsessief-compulsieve stoornis (OCS) en geheugen kan verbeteren. In een andere studie kregen 40 patiënten met een depressie gedurende 8 weken probiotica toegediend. Aan het einde van die periode van 8 weken hadden de patiënten die probiotica kregen allemaal een verlaagd depressieniveau en c-reactief proteïne (een marker voor ontsteking) en hormonen zoals insuline, in vergelijking met degenen die geen probiotica kregen (Akkasheh et al, 2016).
Immuniteit
Eerder spraken we al over het potentiële vermogen van probiotica om het immuunsysteem te moduleren via de bovengenoemde werkingsmechanismen. Probiotica verbeteren de kwaliteit van het microbioom, remmen ziekte-verwekkers, verbeteren de darmintegriteit en produceren stoffen die ziekteverwekkers vernietigen (Galdeano, 2019). Van sommige probiotica is zelfs aangetoond dat ze de productie van natuurlijke antilichamen in het lichaam bevorderen. Ze kunnen ook immuuncellen stimuleren, zoals de IgA-producerende cellen, T-lymfocyten en natuurlijke killercellen. Azad et al. (2018) hebben een overzicht gemaakt van recent onderzoek naar de impact van probiotica op het immuunsysteem. De bevindingen van het onderzoek bevestigen deze beweringen, hoewel verder onderzoek nodig is om meer in detail te kunnen begrijpen hoe probiotica immuunmodulerende effecten induceren bij de behandeling van ontstekingen. Wang et al. (2016) voerden een systematische review en meta-analyse uit van gerandomiseerde gecontroleerde onderzoeken met betrekking tot het gebruik van probiotica voor de behandeling van kinderen met luchtweginfecties (RTI’s). De studie concludeerde dat op basis van de beschik-bare gegevens probiotische consumptie een haalbare manier lijkt te zijn om de incidentie van RTI’s bij kinderen te verminderen. Op basis van het beschikbare bewijs lijkt het duidelijk dat probiotica kan bijdragen om de immuniteit te versterken en infecties bestrijden.
Eczeem
Studies hebben aangetoond dat probiotica effectief kunnen zijn bij het voorkomen van eczeem. In één studie werd onderzocht of suppletie van de moeder (met een hoog atopisch riscico) met probiotica, tijdens zwanger-schap en borstvoeding, de kans zou verkleinen dat zuigelingen eczeem ontwikkelen. Uit de studie bleek dat bij moeders die probiotica slikten tijdens zwangerschap en borstvoeding, hun kinderen 83% minder risico liepen op het ontwikkelen van eczeem in de eerste 2 jaar van hun leven (Rautava et al, 2012). De probiotische behandeling van al vastgesteld eczeem is echter nog niet met zekerheid bewezen. Bestaand onderzoek heeft gemengde resul-taten opgeleverd. Een beoordeling uit 2008 van 12 studies vond geen verschillen in uitkomsten gerelateerd aan het gebruik van probiotica en placebo’s (Boyle et al, 2008). De stam van probiotica is een belangrijke factor die de behandelresultaten beïnvloedt. Het lijkt erop dat hoge doses probiotica (3-50 miljard CFu/d) Lactobacillus rhamnosus, Bifidobacterium lactis en Lactobacillus acidophilus in formules met één of meerdere stammen momenteel het meest veelbelovend is voor de preventie en behandeling van eczeem (Schettle en Lio, 2020).
Vaginale en urineweginfecties
Omdat vrouwen een veel kortere urethra hebben dan mannen, komen urineweginfecties zeer vaak voor omdat het voor bacteriën veel gemakkelijker is om in de urinewegen te komen. Deze infecties lijken nog vaker voor te komen na de menopauze wanneer de oestrogeen- en progesteronspiegels dalen. Andere veel voorkomende infecties zijn candida en bacteriële vaginose, die optreden wanneer het vaginale microbioom uit balans raakt en een overgroei van bepaalde bacteriën optreedt. Studies hebben aangetoond dat orale consumptie van probiotica effectief is om urogenitale klachten bij vrouwen te verminderen. Eén studie had tot doel probiotische therapie te vergelijken met een placebo in oxidatieve stresswaarden (OSV’s) en histologische kenmerken bij urogenitale infecties bij vrouwelijke patiënten. De resultaten van de studie lieten een significant positief verschil zien tussen de testgroep, wat het gebruik van probiotica als een mogelijke behandeling of op zijn minst ter preventie voor urogenitale infecties bevestigde. (Ballini et al, 2018).
Dosering
Doseringen variëren afhankelijk van het product en de reden van gebruik, maar de gebruikelijke doseringen variëren van 4 tot 10 miljard levende bacteriën per dag.
Werkzaamheid
Probiotica (capsules) moeten maagzuur- en galresistent zijn om er zeker van te zijn dat ze de dunne darm bereiken het gewenste voordeel te bieden. Ook wordt vaak aanbevolen om probiotica meteen als eerste in de ochtend in te nemen wanneer de maag-pH hoger is (rond de 6), waardoor de bacteriën maagsappen kunnen overleven en de dunne darm kunnen bereiken.
